Hasiera batean, Flamenconomíak flamenkoaren letrek hamarkadetan zehar lanari, jabetzari, balioari eta ekonomiari lotutako beste hainbat kontzepturi buruz esan dutena berrikusi zuen. Herri-jakintza horretatik abiatuta, ekonomia azaltzen du errezitaldiaren, kantuaren, gitarraren, oinarri elektronikoen eta pixkanaka gehitzen joan diren beste baliabide batzuen bidez. Proiektuaren bilakaerak flamenkoaz baino gehiago herri-kulturez hitz egitera eraman du. Horrela, Cadizko inauterietako koplak, bertsoak eta euskal herri-kantuak ere txertatu ditu. Horrenbestez, «Flamenconomía, ekonomiaren oinarrizko kontzeptuak eta beste kantu batzuk» herri-kulturatik abiatuta ekonomiara hurbiltzeko proposamena da.
…
Kulturaren ikuspegi materialistak —kultura materialistak— aurre egiten dio ni neoliberalaren kulturari; izan ere, gizarte- eta ekonomia-egiturek nola baldintzatzen gaituzten ikusarazten digu. Kultura materialistak agerian uzten du botere-sistemek eta zapalkuntza-ardatzek gure subjektibotasunak nola eratzen eta batera ekoizten dituzten. Kulturaren ikuspegi horrek ideiak gorputzekin lotzea ahalbidetzen du; pertsonala, sozialarekin; bizitza, hari eusten dioten ekoizpen-egiturekin; iruditeriak, ekintzekin; eta kultura, ekonomiarekin. Horrela, neoliberalismoaren arauak eta zentzu komunak zalantzan jartzeko gaitasuna duen kultura sustatzen da.
Flamenconomíak, ezagutza teoriko eta hausnartuaren programa baten ondorioz baino gehiago intuizioz, kultura hori bilatu du; kultura ulertzeko modu hori. Loturak sustatzen dituen kultura bat, eta egitura ekonomiko eta sozialek, mundu materialek, pentsatzen eta sentitzen duguna baldintzatzen dutela aldarrikatzen duena. Ez dago gizabanakorik gizarterik gabe, ezta gizarterik ere ekoizpen-eredurik gabe. Horrela, kultura ekonomiara hurbiltzen da. Gorputzera. Bizitzara.
Flamenkoa, kultura edo artea alderdi material eta sozioekonomikoarekin lotzeak boterearen «biktimari errua egozteko» estrategiari aurre egiten dio. Testuinguru soziala edo materiala kontuan hartu gabe, pobrezia pairatzen dutenen erru bihurtzen da, eta, ondorioz, «merezi dutela» pentsatzen da. «Dena zure esku dago» diskurtsotik ihes egin behar dugu, eta gure ezinegonaren arrazoi material eta sozialak ulertu. Hori guztia flamenkoaren letra askotan dago. Kapitalaren kulturak ni izeneko munstroa elikatzen du; herri-kulturak, aldiz, argaldu egin behar du, eta ulertarazi badirela haren kanpoko arrazoiak ere. Horrela, biktima ez da erruduna.
…
Ez dago ukiezinak diren kontzeptu edo kategoriarik; ez dago Historiatik, zentzuen eta klaseen arteko borrokatik kanpoko egiarik. Jule Goikoetxea1-rekin bat gatoz: kontzeptuak eta kategoriak emantzipazioaren zerbitzura jarri nahi ditugu. Horregatik, haien «ipuinen» aurrean, gure «kantuak»; haien propagandaren aurrean, gure kontrapropaganda.
«Propaganda axola zaigun zerbait zabaltzeko balio duen neurrian, propaganda bera ere axola zaigu». Esaldi hori Espainiako Gerra Zibileko Artisten Kongresuaren (Valentzia, 1937ko uztaila) testu batean agertzen da. Benetako herri-subiranotasunean oinarritutako demokrazia batek ideia berriak zabaltzeko bideak berreraikitzen baditu baino ez du benetan bere izaera betetzen. Galdera da zer (kontra)propaganda berrantolatu daitekeen.
Ikuspegi horretatik, Flamenconomía kontrapropagandako ekintza gisa uler daiteke: kontakizun ekonomiko nagusia bere termino berberetatik berrirakurri eta herri-kulturaren begiradaz biluzten saiatzen den ekintza. Herri-letrek eta adierazpenek, askotan, klase nagusiaren kontakizunari aurre egiten dioten narrazioak sortzen dituzte, eta horrela kontrapropaganda bihurtzen dira. Beraz, ekonomia-zientziak bere «ipuinak», «metaforak», «esku ikusezinak» eta «propaganda» dituen bezala, flamenkoaren letretan eta herri-kulturako beste adierazpen batzuetan gure kantuak aurki eta eraiki ditzakegu haien ipuinen aurrean; gu pentsatzen gaituzten gure metaforak; kapitalaren propagandaren aurkako kontrapropaganda.
…
Flamenkoaren letra askotan eta herri-poesian, modernizazio kapitalistaren prozesuaren eta haren tresna nagusietako baten —ekonomia-zientziaren— aurkako antitesia eskaintzen da. Horrela, flamenkoaren letrak tresna bihurtzen dira ekonomia ekonomia kapitalistarekin edo kultura kultura burgesarekin nahasteari uzteko. Mark Fisher2-ren esanetan, errealismo kapitalista da «kapitalismoa sistema ekonomiko bideragarri bakarra dela eta haren alternatibarik irudikatzea ere ezinezkoa dela dioen ideia oso hedatua». Flamenconomíaren bidez, herri-kulturatik abiatuta ekonomia ulertzeko modu bat azaldu nahi da; ekonomia egiteko modu bat, eta baita ekonomia kapitalistaren alternatiba bat irudikatzeko aukera ere. Errealismo kapitalistatik kanpo sortzen diren ideiek, herri-kulturaren egia ekonomikotik abiatuta, ezagutza eta sentimendua, kultura eta ekonomia uztartzeko balio dute.
Kontrakulturak marko moralak zalantzan jartzeko, balio berriekin esperimentatzeko eta iruditeri disidenteak sortzeko gaitasuna izan zuenean, ekoizpen eta banaketa eredu alternatibo eta autonomoak ere probatu zituen. Kultura-ekoizpenak ez zuen edukietan bakarrik pentsatzea esan nahi; eduki horiei eusten zieten egitura sozial eta ekonomikoetan ere pentsatzea esan nahi zuen. Kontrakultura eraldatzailea ezin da edukiak sortzeko proiektu huts batean geratu; azpiegitura eta espazio autonomoak sortu behar ditu, azpiegitura material komun bat eraikiz. Flamenconomía espazio autonomo horiek eraikitzeko tresna da; ongizate komunaren alde borrokatzen duten espazioak eraikitzeko, kontrapropaganda egiteko, kultura materialista sustatzeko eta gure komunitate-kultura suntsitzen duen ni izeneko munstroa argaltzeko, ekonomia sozial eraldatzailean aurrera egiteko ezinbestekoa den komunitate-kultura indartuz.
- GOIKOETXEA, J. eta NOGUERA, A. (2021): “Estallidos. Revuelta, clase, identidad y cambio político”. Ed. Bellaterra.
– (2022): “Ideas para un pensamiento politeísta, materialista y feminista. Una lectura-resumen de los textos de Jule Goikoetxea”. ↩︎ - FISHER, M. (2016): “Realismo capitalista. ¿No hay alternativas?”. Caja negra editora. ↩︎
